Facebook Twitter RSS Feed
gPlus 

คติความเชื่อแบบคนโบราณ

ส้มป่อย ความเชื่อเรื่องการปลดปล่อยสิ่งจัญไร

19,732

14 มี.ค.52 12.03 น.

จารีต ขนบธรรมเนียมประเพณีของคนไทยมีมากมาย ดังนั้นการดำรงชีวิตของคนเราจึงมีพิธีกรรมความเชื่อในสิ่งต่าง ๆ เข้ามาเกี่ยวข้องเสมอ และเป็นความเชื่อที่สืบทอดกันมาเป็นเวลานานได้ประพฤติปฏิบัติสืบทอดกันมาโดยมีภูมิปัญญาแผงอยู่ด้วย

    ในพิธีกรรมต่างๆ โดยเฉพาะของคนล้านนามีความเชื่อตามชาดกว่าเป็นพืชที่มีพลังแห่งความศักดิ์สิทธิ์ เรียกตามภาษาถิ่นว่า ส้มป่อย เป็นตัวแพ้ สิ่งจัญไร อัปมงคล ชั่วร้าย (แพ้ เป็นภาษาถิ่นเหนือ หมายถึง ชนะ) และคำว่า ป่อยหมายถึงปลดปล่อยสิ่งจัญไรทั้งหลายให้หลุดพ้นจากชีวิตคนเรา


     ส้มป่อยเป็นไม้เลื้อย มีเถาเป็นเนื้อไม้และมีหนามที่เปลือกของลำต้น ลำต้นเลื้อยพาดพันต้นไม้อื่นได้ บริเวณยอดอ่อนเถาจะเป็นสีแดงคล้ำมีหนามอ่อน ใบ เป็นใบประกอบ ก้านใบประกอบยาว 6 - 16 เซนติเมตร ก้านใบยาว 1.5 - 5.2 เซนติเมตร ประกอบด้วยใบ 5 - 10 คู่ มีใบย่อย 10 - 35 คู่

     ในแต่ละก้านใบย่อยใบสีเขียว ใบย่อยขนาดเล็ก ดอก ส้มป่อยจะแตกออกจากง่ามใบเป็นทรงกลมคล้ายดอกกระถิน และมีเกสรเป็นขนอ่อนๆ รอบดอก เมื่อดอกแก่จะกลายเป็นฝักยาว ผล เป็นฝัก ผิวของฝักมีคลื่นขรุขระ ฝักยาว 10 - 15 เซนติเมตร กว้าง 1.5 - 5.2 เซนติเมตร เปลือกของฝักอ่อนเป็นสีเขียวอมแดง พอแก่กลับเป็นน้ำตาลเข้ม เมล็ดเรียงอยู่ภายใน

     ส้มป่อยเป็นไม้มงคลของชาวไทย กำหนดปลูกในทิศเหนือ บางท้องถิ่นเชื่อว่าการปลูกส้มป่อยจะช่วยขับไล่ภูติผีปีศาจ และสิ่งเลวร้ายมิให้มารบกวน ในพิธีกรรมการทำน้ำมนต์เพื่อสะเดาะเคราะห์จะใช้ใบส้มป่อยร่วมกับใบเงินใบทอง ใบมะกรูด หญ้าแพรก ใบราชพฤกษ์ ใบมะตูม และใบหมากผู้หมากเมีย เมื่อนำน้ำมนต์มาพรมศีรษะ หรือ อาบ สำหรับผู้ป่วยจะช่วยให้เคราะห์โศกบรรเทาลงได้ ดังคำกลอน

“อุดรให้ปลูกส้ม
ป่อยปอง
ปานปล่อยทุกข์โศกทรวง
สร่างเศร้า”


     ในพิธีกรรมและประเพณีท้องถิ่นของภาคเหนือ ทั้งที่เป็นมงคลและไม่เป็นมงคลมักจะมีส้มป่อยร่วมด้วยเสมอ เพราะเชื่อว่าส้มป่อยเป็นของขลังที่จะช่วยป้องกันตนจากสิ่งเลวร้าย ทั้งยังช่วยเสริมหรือคืนอำนาจให้สำหรับผู้ที่มีคาถาอาคมอีกด้วย โดยชาวเหนือนำฝักส้มป่อยล้างหน้า สำหรับบุคคลที่มีคาถาอาคมที่บังเอิญไปลอดราวตากผ้า หรือร้านบวบ (เชื่อว่าจะทำให้คาถาอาคมเสื่อม)

     ในพิธีปลงศพ เจ้าภาพจะเตรียมน้ำส้มป่อยไว้เพื่อให้ผู้ที่มาร่วมงานเผาศพใช้น้ำส้มป่อยลูบหน้าลูบหลังและล้างมือหลังจากเสร็จพิธีเผาศพเชื่อว่าจะช่วยขจัดปัดเป่าความทุกข์โศก และไม่ให้สิ่งเลวร้ายมารบกวน หรือในยามที่ไปบ้านที่มีงานศพ ชาวเหนือจะเอาฝักส้มป่อยใส่ไว้ในกระเป๋าเสื้อหรือเหน็บไว้ที่ผม เชื่อว่าจะช่วยป้องกันผีสางมิให้มารบกวนและพิธีสงกรานต์จะใช้ฝักส้มป่อยผสมกับขมิ้น ดอกคำฝอย ดอกสารภี แช่ในน้ำเรียกกันว่า “ น้ำขมิ้นส้มป่อย ” ใช้สรงน้ำพระพุทธรูปและใช้รดน้ำดำหัวผู้เฒ่าผู้ใหญ่ เชื่อว่าเป็นการแสดงความเคารพบูชาและขอขมาลาโทษต่อท่าน ในสิ่งที่อาจมีการล่วงเกินทั้งกาย วาจาและใจ

    นอกจากนี้ยังใช้ฝักส้มป่อยเป็นของขลัง เพื่อช่วยป้องกันตนจากสิ่งเลวร้ายในยามจะออกนอกบ้าน โดยใช้ฝักส้มป่อย 3 ข้อ และข้าวสุก 3 ก้อนขว้างไปข้างหน้า ข้างหลังและข้างบน พร้อมกับกล่าวคำว่า “เคราะห์ตังหลัง อย่าไปอยู่ท่า เคราะห์ตังหน้า อย่าไปมาจน เคราะห์ตังบน อย่าไปมาต้อง” หรือเวลามีลมพายุให้นำฝักส้มป่อยไปเผาไฟ จะทำให้ลมพายุอ่อนแรงลงได้

    ส้มป่อย เป็นพรรณไม้อีกชนิดหนึ่งที่ผูกพันกับวิถีชีวิต ขนบธรรมเนียมประเพณีของเราชาวไทยมาช้านานเกือบจะทุกขั้นตอนในการดำเนินชีวิตตั้งแต่เกิดมาจนกระทั่งหมดลมหายใจ ทั้งที่ใช้ในพิธีมงคลและอวมงคล และเป็นไม้มงคลที่ยังมีความเชื่อสืบทอดมานานตั้งแต่บรรพบุรุษจนถึงปัจจุบัน







ที่มา http://www.ttmdf.net/

 

 

บทความที่เกี่ยวข้อง

กลับขึ้นด้านบน