ความเชื่อเรื่อง ส่งผีอ้ายม่วง : พิธีกรรมบำบัดไข้ของชาวล้านนา

"ส่งผีอ้ายม่วง" หรือ "ส่งเคราะห์อ้ายม่วง" เป็นพิธีกรรมในการส่งเครื่องพลีกรรมไปให้ผีที่ประจำอยู่ทิศใดทิศหนึ่งในทิศทั้งสี่ ซึ่งมีชื่อปรากฏตามทิศต่าง ๆ ดังนี้

๑. ผีอ้ายม่วง อยู่ประจำทิศเหนือ
๒. ผีอ้ายคำเหลือง อยู่ประจำทิศใต้
๓. ผีอ้ายหน้าผากช้ำ อยู่ประจำทิศตะวันตก
๔. ผีอ้ายลก อยู่ประจำทิศตะวันออก

    ในฐานะที่ผีอ้ายม่วงเป็นผีที่ถูกกล่าวถึงเป็นผีตนแรกในตำราจึงเรียกชื่อพิธีกรรมว่า "ส่งผีอ้ายม่วง" หรือ "ส่งเคราะห์อ้ายม่วง" เมื่อเกิดการเจ็บไข้ได้ป่วย ชาวล้านนาเชื่ออย่างหนึ่งว่ามีสาเหตุจากการกระทำของผีดังกล่าว หากต้องการให้หายจากโรคภัยควรจัดให้มีพิธีส่ง ดังปรากฏในตำราโบราณของ พ่อน้อยมูล นวลตา บ้านย่าพาย ตำบลบวกค้าง อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ ว่า

    "ลูกอ่อนก็ดี ฅนแก่ก็ดี คันเป็นพยาธิ์หื้อส่งเคราะห์อ้ายม่วงเสีย แม่นหล้างเป็นหนักก็เป็นหน้อย แม่นเป็นหน้อยก็จักหาย แม่นหล้างตายก็บ่ตาย เท่าเว้นไว้แกต่กัมม์สิ่งเดียว พระเจ้าก็บ่ห้ามได้แล"

    ความว่า เด็กหรือผู้ใหญ่ก็ตาม หากโรคภัยเบียดเบียน ให้ประกอบพิธีส่งเคราะห์อ้ายม่วงเสีย จะสามารถผ่อนหนักให้เป็นเบา เมื่อทุเลาแล้วจะหาย แม้อาการหนักปางตาย ก็อาจรอดชีวิต เว้นไว้แต่เป็นเพราะผลแห่งกรรมเท่านั้น ซึ่งแม้นแต่พระผู้เป็นเจ้าก็มิอาจห้ามความเจ็บและความตายได้

     การประกอบพิธี เจ้าภาพจะต้องจัดเตรียมเครื่องประกอบพิธีสองอย่าง อย่างแรกคือ "ขันตั้งอาจารย์" ได้แก่พานเครื่องคำนับครู ของผู้ประกอบพิธี ซึ่งประกอบด้วย กรวยดอกไม้ ๔ กรวย กรวยหมกพลู ๔ กรวย เทียนขี้ผึ้ง ๔ คู่ ผ้าขาว ๑ ชิ้น ผ้าแดง ๑ ชิ้น เงิน ๓๒ บาท อย่างที่สองคือ "สะตวง" ได้แก่กระทงกาบกล้วยรองพื้นด้วยใบตองกล้วยและใบมะม่วงแล้วบรรจุเครื่องพลีกรรมอันประกวบด้วย เนื้อสด ปลาสด อาหารคาวหวาน ขนม ผลไม้ หมาก พลู บุหรี่ ดอกไม้ ธูปเทียน ทั้งหมดให้มีจำนวน ๔ พร้อมเขียนชื่อผีทั้งสี่ว่า

ผีอ้ายม่วง อยู่หัวเมือง
ผีอ้ายฅำเหลือง อยู่หล้าน้ำ
ผีอ้ายหน้าผากช้ำ อยู่วันตก
ผีอ้ายลก อยู่วันออก

    ใส่ชื่อผีลงในสะตวง แล้วปักช่อคือธงสามเหลี่ยมขนาดเล็กสีดำ แดง เหลือง และสีเทา ทั้งสี่มุมของสะตวง ผู้ประกอบพิธีจะให้ผู้ป่วยนั่งยอง ๆ ถือสะตวงไว้ จากนั้นจึงกล่าวคำโองการว่า

ดูรา จตุรยักขา ข้าแต่ผียักข์ทังสี่
อันสถิตที่โขงเขต ประเทศด้าวอาณา
เป็นท้าวพระยาแก่ผี อันมียังเถื่อนถ้ำ
ทุกท่าน้ำแลชึมชำ มีทังผีอยำและผีโป่ง
ผีเสื้อทุ่งและเสื้อนา ผีตายคังคาง่าไม้
ผีเสื้อไร่และเสื้อสวน ผีเกลากวนยันยู้
ผีรุงอยู่เป็นชุม ผีใต้หลุมหลบเลี้ยว
ผีม่านเงี้ยวจามจ่อ ผีแขกห้อสั่นหนาว
ผีหมู่ลาวบ่นร้อง ผีม้าบ้องผีป่า
ผีเสื้อล่าหากิน ผีบนดินเทียวท่อง
ผีอันมาถูกต้องกายา หื้อได้เป็นโรคาพยาธิ์
บ่รู้ขาดฅืนวัน .......

บัดนี้ ผู้ข้า ก็หาได้มายัง
ข้าวน้ำโภชนาโดยรีบ มีทังชิ้นดิบบ่แกง
มีแผวชิ้นแดงบ่ต้ม มีแผวลูกส้มหวานลำ
แกงส้ายำมวลมาก หากเอามาไถ่ผู้นี้
อันเป็นเจ้าสะหรีกษัตริย์ มีบุญหนักยิ่งกว่าฟ้า
มีบุญหนายิ่งกว่าดิน สู้เจ้าได้ยินแล้วเล้า
หื้อสูเจ้าถอดพิษ หื้อลิดออกยังหนามไม
หื้อออกไปเสียแต่อันนี้ยามนี้ สิบปีอย่าได้มาถ้า
ห้าร้อยปีอย่าได้มาไช โอมหูลู หูลู สวาหายฯ

     กล่าวจบอาจารย์ผู้ประกอบพิธีจะเอาสะตวงเวียนรอบเหนือศีรษะคนไข้ ๓ รอบ แล้วให้นำไปพลีบริเวณสามแยก สี่แยก ทุ่งนาหรือท่าน้ำตามแต่จะเห็นควร จากนั้นผู้ประกอบพิธีจะรดน้ำมนต์ และทำพิธีผูกข้อมือด้วยบทคาถาว่า

สักกัตวา พุทธะระตะนัง โอสะถัง อุตตะมัง วะรัง
หิตัง เทวะมะนุสสานัง พุทธะเตเชนะ โสตถินา
นัสสันตุปัททะวา สัพเพ ทุกขา วูปะสะเมนตุ เต
สักกัตวา ธัมมะระตะนัง โอสะถัง อุตตะมัง วะรัง
ปะริฬาหูปะสะมะนัง ธัมมะเตเชนะ โสตถินา
นัสสันตุปัททะวา สัพเพ ทุกขา วูปะสะเมนตุ เต
สักกัตวา สังฆะระตะนัง โอสะถัง อุตตะมัง วะรัง
อาหุเนยยัง ปาหุเนยยัง สังฆะเตเชนะ โสตถินา
นัสสันตุปัททะวา สัพเพ โรคา วูปะสะเมนตุ เตฯ

    เสร็จพิธีแล้ว ญาติจะเฝ้าดูอาการว่าเป็นอย่างไร อย่างน้อย ๓ วัน ๗ วัน หากอาการยังไม่ดีขึ้น ต้องหาวิธีอื่นต่อไป

สนั่น ธรรมธิ
สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่




ข้อมูล http://www.thainews70.com

 

 

 

บทความที่เกี่ยวข้อง

กลับไป ด้านบน

Thaiza update: